گروه ستاره شناسی همایون

به مناسبت بیستمین سال­گرد پرتاب فضاپیمای گالیله[1]

یک­شنبه 26 مهرماه 1388 بیستمین سال­گرد پرتاب فضاپیمای گالیله به سمت سیاره­ی هرمز (مشتری) است. این فضاپیما در سال 1989 میلادی (1368 ه.ش.) از مرکز فضایی کندی هم­راه با شاتل فضایی آتلانتیس پرتاب شد. گالیله پس از 6 سال در مدار مشتری قرار گرفت. نزدیک به 800 نفر از سراسر جهان بر روی این ماموریت کار کردند و بیش از 100 دانش­مند از ایالات متحده، بریتانیای کبیر، آلمان، فرانسه، کانادا و سوئد آزمایش­های گالیله را انجام دادند.

ابتدا قرار بود تا گالیله مستقیم به سمت مشتری حرکت کند اما در آخر تصمیم بر آن شد تا ابتدا به سمت سیارات داخلی حرکت کرده و از گرانش آن­ها برای شتاب گرفتن به سمت مشتری حرکت کند. بنابراین فضاپیمای گالیله یک بار در سال 1990 از کنار ناهید و دو بار در سال­های 1990 و 1992 از کنار زمین عبور کرد.

حتی قبل از رسیدن به مشتری، گالیله اکتشافات مهمی انجام داد. او برای اولین بار از یک اخترک از نزدیک عکس گرفت و اولین قمر گردان به دور یک اخترک را کشف کرد؛ داکتایل که با پهنای 1.6 کیلومتر دور اخترک آیدا با قطر 15.2 کیلومتر می­چرخید. در سال آخر مسافرت خود به سمت مشتری، فضاپیما برخورد تکه­های دنباله­دار شوماخر با مشتری را مشاهده کرد.

گالیله پس از رسیدن به مدار مشتری یک کاوه را درون جو سیاره­ی غول پیکر رها کرد. سرعت این کاوه هنگام ورود به جو مشتری بسیار زیاد و برابر با 47.6 کیلومتر بر ثانیه بود. بعد از برخورد با جو و استفاده از چتر، سرعت سقوط آن کاهش یافت و برای اولین بار ابرها و بادهای مشتری را در محل خودشان مورد بررسی قرار داد تابه دانش­مندان کمک کند که چگونگی تحول غول گازی را بفهمند. این کاوه همچنین اندازه­گیری­هایی بر روی ترکیب گازها انجام داد تا درجه­ی تحول مشتری را در مقایسه با خورشید تخمین بزند.

این فضاپیما بر روی تنوع زمین­شناختی چهار قمر بزرگ مشتری، گانامدا، کالیستو، آیو، و اروپا نیز تحقیقات گسترده­ای انجام داد. او دریافت که فعالیت آتش­فشانی شدید آیو 100 برابر بزرگ­تر از آن چیزی است که در زمین یافت می­شود. همچنین مدارکی یافت که تایید می­کردند زیر پوسته­ی یخی اروپا اقیانوسی از آب شور با ضخامتی تا صد کیلومتر، و میزان آبی درحدود دو برابر آب همه­ی اقیانوس­های زمین قرار دارد. _{داده­ها} نشان می­داد که احتمال وجود لایه­ای از آب شور در قمرهای گانیمدا و کالیستو نیز وجود دارد. کشف بزرگ دیگر یافتن میدان مغناطیسیِ گانیمدا بود که تا به حال برای هیچ یک از قمرهای دیگر سیارات چنین ویژگی­ای مشاهده نشده است.

هنگامی که گالیله ابزارش را به سمت خود مشتری گرفت، اولین مشاهدات از ابر آمونیاک در جو یک سیاره­ی دیگر را انجام داد. همچنین بارها طوفان­هایی چندین برابر طوفان­های زمینی، همراه با آذرخش­هایی تا 1000 مرتبه قدرتمندتر از زمین را ثبت کرد.